शेळी मेंढी गट वाटप योजना : मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना | अनुदान, पात्रता व ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया

मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना ही महाराष्ट्र शासनाच्या पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय विकास विभागामार्फत राबविण्यात येणारी अत्यंत महत्त्वाची अशी योजना आहे. ग्रामीण भागातील सुशिक्षित बेरोजगार, शेतकरी, शेतमजूर, महिला बचत गट आणि पारंपारिक पशुपालक यांना स्वयंरोजगाराची संधी उपलब्ध करून देणे आणि पशुपालनाला व्यवसायाचे स्वरूप देणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना अंतर्गत राबविण्यात येणारी शेळी मेंढी गट वाटप योजना अत्यंत लोकप्रिय योजना आहे. कारण या योजनेअंतर्गत 50% ते 75% पर्यंत शासकीय अनुदान दिले जाते. या योजनेची संपूर्ण माहिती, लाभाचे स्वरूप, पात्रता, आवश्यक कागदपत्रे आणि अर्ज करण्याची पद्धत खालीलप्रमाणे आहे.

योजनेची वैशिष्ट्ये व उद्दिष्टे

शेतीपूरक व्यवसायाला चालना: शेतीतील अनिश्चिततेवर मात करून या योजनेच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना शाश्वत उत्पन्नाचा स्रोत निर्माण करून देणे.
उद्योजकतेचा विकास: ग्रामीण तरुणांना केवळ पारंपरिक पशुपालन न शिकवता पशुपालनाला एक व्यावसायिक दृष्टिकोन देणे.
महिला व दुर्बल घटकांचे सक्षमीकरण: महिला बचत गट, भूमिहीन आणि मागासवर्गीय लाभार्थ्यांना प्राधान्य देऊन त्यांना आर्थिक स्थैर्य मिळवून देणे.
दुग्ध उत्पादनात वाढ करणे: सुधारित प्रजातींच्या शेळ्या-मेंढ्या उपलब्ध करून मांस व दुग्ध उत्पादनात वाढ करणे.

योजनेअंतर्गत दिल्या जाणाऱ्या लाभाचे स्वरूप

या योजनेअंतर्गत लाभार्थ्यांना दोन मुख्य पर्यायांमध्ये शेळी/मेंढी गटांचे वाटप केले जाते

५+१ शेळी/मेंढी गट + विमा (५ मादी + १ नर)

हा पर्याय प्रामुख्याने भूमिहीन, आणि अत्यंत लहान शेतकरी आणि महिलांसाठी उपयुक्त ठरतो.
यामध्ये ५ शेळ्या/मेंढ्या आणि १ बोकड/मेंढा दिला जातो.
सोबतच जनावरांचा विमा समाविष्ट असतो.

१०+१ शेळी/मेंढी गट + विमा (१० मादी + १ नर)

ज्यांच्याकडे स्वतःची किंवा भाडेपट्ट्याची किमान जमीन उपलब्ध आहे, अशा शेतकऱ्यांसाठी हा पर्याय लागू होतो.
यामध्ये १० शेळ्या/मेंढ्या आणि १ बोकड/मेंढा दिला जातो.
सोबतच जनावरांचा विमा समाविष्ट असतो.

योजनेचे लाभार्थी

सर्व प्रवर्गातील भुमीहीन, अत्यल्प भुधारक, अल्प भुधारक, महिला बचत गट

लाभार्थी निकष

सर्वसाधारण प्रवर्ग, अनुसुचित जाती, अनुसुचित जमाती मधील लाभार्थी खालील घटकांमधून उतरत्या प्राधान्य क्रमाने करण्यात येईल.

अ. भुमीहीन (फक्त ५+१ शेळी/मेंढी गटासाठी)

ब. अत्यल्प भूधारक (१ हेक्टरपर्यंत भूधारक)

क. अल्प भूधारक (१ ते २ हेक्टरपर्यंत भूधारक)

ड. वनहक्क धारक

इ. महिला बचत गटातील लाभार्थी (अ.क्र. अ ते ड मधील)

आरक्षणाचे प्रमाण

५+१ शेळी/मेंढी गटासाठी महिलांना ५० टक्के आरक्षण राखीव आहे.
१०+१ शेळी/मेंढी गटासाठी महिलांना ३० टक्के आरक्षण राखीव आहे.
दिव्यांग घटकांसाठी ५ टक्के आरक्षण लागू आहे.

योजनेअंतर्गत आवश्यक पात्रता व प्रमुख अटी

अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा मूळ रहिवाशी असावा.
अर्जदाराचे वय १८ ते ६५ वर्षांच्या दरम्यान असावे.
जमिनीची अट:

५+१ गटासाठी: कोणतीही शेतजमीन असणे बंधनकारक नाही (भूमिहीन व्यक्तीही पात्र).
१०+१ गटासाठी:किमान १ एकर स्वतःची शेतजमीन किंवा किमान ५ ते ७ वर्षांच्या नोंदणीकृत भाडेपट्ट्याची (Lease) जमीन आवश्यक. (वनहक्कधारकांसाठी ही अट शिथिल आहे).

प्रशिक्षण किंवा अनुभव: शासकीय अथवा निमशासकीय संस्थेचे शेळी/मेंढी पालन प्रशिक्षण प्रमाणपत्र आवश्यक. अर्ज करताना प्रमाणपत्र नसल्यास, अनुदान मिळण्यापूर्वी प्रशिक्षण घेण्याचे हमीपत्र किंवा स्थानिक पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्याचे २ वर्षांचे अनुभव प्रमाणपत्र सादर करणे आवश्यक आहे. किंवा २ वर्षाचा शेळी/मेंढी पालन व्यवसायाचा अनुभव.
पशुधन खरेदी: निवड झाल्यानंतर खरेदी समितीच्या उपस्थितीत प्राधान्याने पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी महाराष्ट्र मेंढी व शेळी विकास महामंडळ प्रक्षेत्र किंवा नोंदणीकृत ब्रीडिंग फार्मवरून खरेदी करणे आवश्यक असते. सर्व जनावरांची 'भारत पशुधन' (Bharat Pashudhan) पोर्टलवर नोंदणी (Ear Tagging) करणे अनिवार्य आहे.

गटाची किंमत

1. 5+1 शेळी/मेंढी

अ. पशुधन खरेदी

प्रति शेळी/मेंढी - रु.12,000/-
बोकड/मेंढा - रु.15,000/-

ब. विमा 12.75%

क. विक्री कर 18%

ड. 5+1 शेळी/मेंढी गटाची एकूण किंमत - रु.86,284/-

2. 10+1 शेळी/मेंढी गटाची एकूण किंमत - रु. 1,55,311/-

प्रकल्प खर्च आणि अनुदानाचे स्वरूप

शासनाने निर्धारित केलेल्या दरपत्रकानुसार प्रकल्पाचा अंदाजित खर्च आणि त्यावर मिळणारे अनुदान खालीलप्रमाणे आहे.

घटक	5+1 गट (अंदाजित खर्च)	10+1 गट (अंदाजित खर्च)
एकूण प्रकल्प खर्च (विमा व करासह)	सुमारे रु. 68,428/-	सुमारे रु. 1,55,339/-
सर्वसाधारण प्रवर्ग अनुदान	50% (उर्वरित 50% स्वहिस्सा/बँक कर्ज)	50% (उर्वरित 50% स्वहिस्सा/बँक कर्ज)
अनु. जाती / अनु. जमाती (SC/ST) अनुदान	75% (उर्वरित 25% स्वहिस्सा/बँक कर्ज)	75% (उर्वरित 25% स्वहिस्सा/बँक कर्ज)

टीप: अनुदानाची रक्कम थेट बँक हस्तांतरणाद्वारे (DBT) लाभार्थ्याच्या आधार संलग्न बँक खात्यात वर्ग केली जाते.

अनुदानाचे स्वरुप

सर्वसाधारण लाभार्थी	50 टक्के
अनुसुचित जाती जमाती प्रवर्गातील लाभार्थी	75 टक्के

आवश्यक कागदपत्रे

आधार कार्ड आणि पॅन कार्ड
रहिवासी प्रमाणपत्र: रेशन कार्ड, वीज बिल
स्वत: च्या नावे ७/१२ उतारा किंवा किमान ५ वर्षाचा भाडेपट्टा नोंदणीकृत करारनामा
वनहक्क जमीन धारकांसाठी ७/१२ उताऱ्यावर “इतर अधिकार” मध्ये नोंद किंवा जिल्हाधिकारी यांच्याकडून प्राप्त झालेले अनुसुची “जे” प्रमाणपत्र
पशुपालन व्यवसायाचे शासकीय / निमशासकीय संस्थेचे प्रशिक्षण प्रमाणपत्र (अर्ज करतांना प्रशिक्षण प्रमाणपत्र नसल्यास अनुदानाचा लाभ घेण्यापुर्वी प्रशिक्षण घेण्याबाबतचे हमी पत्र) किंवा स्थानिक पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्याचे २ वर्षाचे अनुभव प्रमाणपत्र
दिव्यांगांसाठी UDID प्रमाणपत्र
बचत गटाचे सदस्यत्व प्रमाणपत्र
जातीचे प्रमाणपत्र (अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती प्रवर्गासाठी)
बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत किंवा रद्द केलेला चेक
महिला बचत गट सदस्यत्व प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
पासपोर्ट आकाराचे फोटो
मोबाईल नंबर (आधार कार्ड सोबत लिंक असणे आवश्यक)

अटी व शर्ती

शेळी / मेंढी गटाची खरेदी ही खरेदी समितीच्या उपस्थितीत करण्यात यावी.
खरेदी प्राथम्याने पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी मेंढी व शेळी विकास महामंडळाच्या प्रक्षेत्रावर उत्पादित झालेल्या शेळया-मेंढयातून करण्यात यावी.
महामंडळाच्या प्रक्षेत्रावर शेळया-मेंढया उपलब्ध नसल्यास तसे महामंडळाकडून ना-उपलब्धता प्रमाणपत्र घेवून शेळी / मेंढी गटाची खरेदी खाजगी /राष्ट्रीय पशुधन अभियान / स्मार्ट प्रकल्पांतर्गत शेळया- मेंढ्यांच्या ब्रिडींग फार्म्सवरुन किंवा खुल्या बाजारातून लाभार्थ्यांच्या पसंतीनुसार वजनानुसार करण्यात यावी.
सदरच्या शेळ्या, मेंढया, बोकड व मेंढे स्थानिक वातावरणात तग धरतील याची दक्षता घेण्यात यावी.
या प्रकल्पांतर्गत खरेदी करावयाच्या शेळया / मेंढया तसेच, बोकड / मेंढे यांचे वय १ ते ३ वर्ष वयोगटातील असाव्यात.
पात्र लाभार्थ्याने त्याची निवड झाल्यानंतर जिल्हा उपायुक्त (पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय) यांनी कळविलेल्या दिनांकापर्यंत म्हणजेच एक महिन्याच्या कालावधीत लाभार्थ्याने गठीत समिती समवेत खरेदी करावी.
लाभार्थ्यांने उपरोक्त प्रमाणे विहीत केलेल्या कालमर्यादेत जनावरांची खरेदी न केल्यास अशा लाभार्थ्याचे नाव मूळ प्रतिक्षा यादीतील शेवटच्या क्रमांकावर ठेवण्यात येवून, पुढील प्रतिक्षाधिन लाभार्थ्यास लाभ देण्यात येईल.
खरेदी केलेल्या पशुधनाची किंमत योजनेमध्ये निर्धारित केलेल्या किंमतीपेक्षा जास्त असल्यास फरकाची रक्कम संबंधित लाभार्थ्यांनी अदा करावयाची आहे. तसेच, पशुधनाच्या खरेदीनंतर जनावरे वाहतूकीचा संपूर्ण खर्च संबंधित लाभार्थ्याने करावयाचा आहे.
वाटप करण्यात येणाऱ्या पशुधनाचा लाभार्थी व संबंधित जिल्हयाचे जिल्हा पशूसंवर्धन उपायुक्त यांच्या संयुक्त नावाने ३ वर्षांसाठी विमा उतरविण्यात यावा.
योजनेमध्ये वाटप केलेले पशुधन मृत पावल्यास अंमलबजावणी अधिकारी यांच्या संमतीने विम्याच्या रकमेतून लाभार्थीस दूसरे पशुधन खरेदी करुन पूरविण्यात यावे.
तालुका पशुसंवर्धन व दुग्ध व्यवसाय अधिकारी यांनी लाभार्थ्याचा खरेदी अहवाल (खरेदी पावती, छायाचित्र, लाभार्थ्यांचे बँकचे तपशील, विमा) जिल्हा उपायुक्त (पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय) यांना सादर करावा.
योजनेंतर्गत वाटप केलेल्या पशुधनाची भारत पशुधन पोर्टलवर नोंदणी लाभार्थी ज्या पशुवैदयकीय संस्थेच्या कार्यक्षेत्रातील आहे त्या संस्थेच्या संस्थाप्रमुखानी करणे बंधनकारक राहील.
या संपुर्ण खरेदी प्रक्रियेचा समावेश लाभार्थ्याकडुन करुन घ्यावयाच्या बंधपत्रामध्ये करण्यात यावा.

ऑनलाईन अर्ज करण्याची प्रक्रिया

सर्वात प्रथम महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत MahaDBT पोर्टलला भेट द्या.
पोर्टलवर जाऊन नवीन वापरकर्ता म्हणून आधार क्रमांकाच्या सहाय्याने नोंदणी करा. आणि तुमचा युजर आयडी व पासवर्ड तयार करा.
तुमचा युजर आयडी व पासवर्ड तयार झाल्यावर त्याने लॉगिन करा.

लॉगिन केल्यावर तुमच्यासमोर 'पशुसंवर्धन योजना' किंवा 'मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना' या पर्यायावर क्लिक करून शेळी / मेंढी गट वाटप योजना निवडा.
आता तुमच्यासमोर योजनेचा अर्ज उघडेल त्यामध्ये विचारलेली सर्व माहिती जसे की वैयक्तिक तपशील, पत्ता, जातीचा प्रवर्ग आणि गटाचा प्रकार (5+1 किंवा 10+1) काळजीपूर्वक भरा.
विचारलेली सर्व माहिती भरून झाल्यावर कागदपत्रे स्पष्ट स्वरूपात स्कॅन करून अपलोड करा.
सर्व माहिती आणि कागदपत्रे अपलोड झाल्यावर अर्ज सबमिट करा व अर्जाची पावती/प्रिंट काढून ठेवा.

अर्ज करताना घ्यावयाची काळजी

अंतिम दिनांकापूर्वी अर्ज करा. कारण अंतिम दिनांकापूर्वी केलेल्या अर्जाचा विचार केला जात नाही.
अर्जात विचारलेली सर्व माहिती भरा. अर्जात चुकीची तसेच खोटी आणि दिशाभूल करणारी माहिती भरू नका.
अर्जासोबत विचारलेली सर्व आवश्यक कागदपत्रे जोडा.
एका वेळी एकदाच अर्ज करा.
अर्ज करण्यापूर्वी आवश्यक सर्व कागदपत्रे सोबत ठेवा.

शेळीपालन व्यवसाय सुरू करताना घ्यावयाची काळजी

महाराष्ट्रातील स्थानिक हवामानासाठी उस्मानाबादी, संगमनेरी, किंवा शिरोही यांसारख्या रोगप्रतिकारक जातींची निवड करा.
शेळ्यांना कोरडी, हवेशीर जागा लागते. त्यामुळे हवा खेळती राहील याची काळजी घ्या तसेच जमिनीपासून थोडी उंचावर असलेली लाकडी किंवा बांबूची गव्हाणी बांधा कारण ही गव्हाणी रोगांचा प्रादुर्भाव कमी करते.
शेळ्या मेंढ्यांना हिरवा चारा, वाळलेला चारा आणि खनिज मिश्रणासह संतुलित खुराक देणे आवश्यक आहे.
शेळ्या मेंढ्यांना पीपीआर, घटसर्प, लाळ-खुरकूत यांसारख्या रोगांचे नियमित लसीकरण करा.